
گیوه، کفش سبک و سنتی که با دست و نخ بافته میشود؛ مشهورترین هنر دستی هورامان.
گیوهبافی هورامان یکی از هنرهای سنتی و ارزشمند منطقه هورامان است که ریشه در فرهنگ، تاریخ و سبک زندگی مردم این سرزمین دارد. گیوه بهعنوان یکی از قدیمیترین انواع پاپوشهای سنتی ایران، سالهاست در میان مردم کردستان و بهویژه مناطق کوهستانی هورامان مورد استفاده قرار میگیرد. این هنر حاصل مهارت دست هنرمندانی است که با استفاده از مواد اولیه طبیعی و روشهای سنتی، کفشهایی سبک، بادوام و متناسب با شرایط اقلیمی منطقه تولید میکنند.
زندگی در مناطق کوهستانی هورامان، با مسیرهای سنگلاخی، شیبهای تند و رفتوآمد در طبیعت پیوند خورده است. به همین دلیل، مردم این منطقه از گذشته به پاپوشهایی نیاز داشتند که علاوه بر سبکی و راحتی، مقاومت مناسبی در برابر شرایط محیطی داشته باشند.
گیوه بهتدریج به یکی از پوششهای کاربردی و شناختهشده مردم هورامان تبدیل شد. ساخت این پاپوش در گذشته بیشتر در محیط خانواده و بهصورت کار دست انجام میگرفت و مهارت تولید آن از نسلی به نسل دیگر منتقل میشد. گیوهبافی علاوه بر تأمین نیاز روزمره مردم، بخشی از هویت فرهنگی و صنایع دستی منطقه به شمار میرفت.
تولید گیوه سنتی معمولاً شامل چند مرحله اصلی است که هرکدام به مهارت و دقت خاصی نیاز دارند. نخست، رویه گیوه با استفاده از نخهای مناسب و به کمک سوزن یا ابزارهای مخصوص بافته میشود. این بخش که اغلب از نخ پنبهای یا مواد مشابه تهیه میشود، نقش مهمی در زیبایی، انعطافپذیری و راحتی کفش دارد.
در مرحله بعد، زیره گیوه آماده میشود. بسته به نوع و مدل گیوه، زیره میتواند از مواد مختلفی مانند پارچههای فشرده، چرم یا مواد دیگر ساخته شود. سپس رویه به زیره متصل میشود تا شکل نهایی گیوه به وجود آید.
در بسیاری از مدلهای سنتی، بخش عمده کار با دست انجام میشود و همین موضوع باعث میشود هر جفت گیوه حاصل ساعتها تلاش و ظرافت هنرمند باشد.
یکی از مهمترین ویژگیهای گیوه هورامان، سبکی و راحتی آن است. ساختار بافتنی رویه باعث گردش بهتر هوا میشود و به همین دلیل برای استفاده در فصلهای گرم سال مناسب است.
از دیگر ویژگیهای این پاپوش سنتی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
یکی از ویژگیهای ارزشمند گیوهبافی هورامان، مشارکت زنان و مردان در مراحل مختلف تولید است. در شیوه سنتی، مردان بیشتر مسئول آمادهسازی زیره و بخشهای فنی و سنگین کار هستند و زنان با استفاده از سوزن، رویه گیوه را میبافند یا به زیره متصل میکنند.
این تقسیم کار باعث شده گیوهبافی به یکی از مشاغل خانگی و کارگاهی مهم در منطقه تبدیل شود و زمینه کسب درآمد برای بسیاری از خانوادهها، بهویژه زنان روستایی، فراهم شود.
شهرهایی مانند نودشه و پاوه و روستاهایی مانند هجیج و دل از مناطق شناختهشده در زمینه تولید انواع گیوه و کلاش هستند.
امروزه با وجود گسترش کفشهای صنعتی، گیوه هورامان همچنان جایگاه ویژهای در میان علاقهمندان به صنایع دستی و محصولات سنتی دارد. تغییر در سلیقه مشتریان و ورود مدلهای جدید باعث شده هنرمندان این منطقه با حفظ شیوههای اصیل تولید، طرحها و رنگهای متنوعتری ارائه کنند.
حمایت از تولیدکنندگان محلی، خرید مستقیم محصولات دستبافت و معرفی این هنر به نسل جوان میتواند نقش مهمی در تداوم این میراث فرهنگی داشته باشد.
گیوهبافی هورامان تنها یک روش تولید کفش نیست؛ بلکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی مردمان این منطقه است. هر جفت گیوه حاصل هنر، صبر و تجربه هنرمندانی است که با دستان خود، سنتی ارزشمند را زنده نگه داشتهاند.

گیوهی سنتی که با دست بافته میشود.